Nesër fillon viti shkollor, 26 shkolla rurale pa asnjë nxënës në klasën e parë
14.500 nxënës në klasën e parë, ndërsa në vitin 2020 lindën 19.031 fëmijë: Ku u zhdukën mijëra prej tyre?
Brenda një viti numri i nxënësve të klasës së parë është zvogëluar për rreth 3.400, ndërsa numri i paraleleve ka rënë për 300. Krahasimi me numrin e fëmijëve të lindur në vitin 2020 ngre një pyetje edhe më serioze: sa nga kjo rënie i atribuohet natalitetit të ulët dhe sa emigrimit e migrimit të brendshëm?
Ministrja e Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska, njoftoi se deri tani, për vitin shkollor 2026/2027, janë regjistruar rreth 14.500 nxënës në klasën e parë. Ndërkohë, numri i paraleleve është zvogëluar për rreth 200 në arsimin fillor dhe për 100 në arsimin e mesëm.
Numri i nxënësve të regjistruar ende nuk është përfundimtar, pasi regjistrimet vazhdojnë deri në fund të shtatorit. Megjithatë, krahasimi me numrin e fëmijëve të lindur në vitin 2020 hap një çështje që nuk mund të shpjegohet vetëm me rënien e natalitetit.
Dhjetë vjet rënie, asnjë vit me rritje
Të dhënat tregojnë qartë se numri i nxënësve të klasës së parë po zvogëlohet prej vitesh.
Në vitin shkollor 2016/2017 ishin regjistruar 23.266 nxënës, në vitin 2018/2019 më shumë se 22.100, në vitin 2023/2024 gjithsej 19.848, në vitin 2024/2025 rreth 19.452, ndërsa në vitin 2025/2026 numri ra në 17.921.
Për vitin aktual shkollor janë regjistruar rreth 14.500 nxënës, por kjo shifër ende nuk është përfundimtare. Krahasuar me vitin shkollor 2016/2017, bëhet fjalë për një dallim prej afro 9.000 nxënësish.
Edhe më shqetësuese është shpejtësia e rënies. Nga viti 2023/2024 në vitin 2024/2025, numri u zvogëlua për 396 nxënës. Vitin pasues rënia ishte 1.531, ndërsa sivjet, sipas të dhënave të deritanishme, numri është zvogëluar për rreth 3.400 nxënës.
Pra, nuk po ulet vetëm numri i nxënësve të klasës së parë, por po përshpejtohet edhe ritmi i rënies.
Shifra që ngre shumë pyetje
Pjesa më e madhe e fëmijëve që këtë vit duhet të ulen për herë të parë në bankat shkollore kanë lindur në vitin 2020. Sipas Entit Shtetëror të Statistikës, gjatë atij viti në vend janë regjistruar 19.031 lindje të gjalla.
Deri tani janë regjistruar rreth 14.500 nxënës në klasën e parë. Dallimi është rreth 4.500 fëmijë, përkatësisht afro 24 për qind e numrit të përgjithshëm të fëmijëve të lindur në vitin 2020.
Kjo nuk do të thotë se të gjithë këta fëmijë janë larguar nga vendi ose se nuk janë pjesë e sistemit arsimor. Regjistrimet vazhdojnë dhe një pjesë e tyre mund të regjistrohen më vonë. Për këtë arsye, krahasimi përfundimtar do të jetë i mundur vetëm pas përfundimit të procesit të regjistrimit.
Megjithatë, edhe me këtë rezervë, shifrat shtrojnë një pyetje të rëndësishme: sa prej këtij dallimi shkaktohet nga emigrimi dhe sa nga faktorë të tjerë?
Nataliteti është pjesë e shpjegimit, por jo faktori i vetëm
Rënia e natalitetit është reale dhe afatgjatë. Nga 19.031 fëmijë të lindur në vitin 2020, numri ra në 16.061 në vitin 2024.
Megjithatë, këtu ekziston një dallim i rëndësishëm kohor. Fëmijët e lindur në vitin 2024 do ta fillojnë klasën e parë në vitin 2030. Nxënësit që këtë vit hyjnë në shkollë kanë lindur në vitin 2020, kur numri i lindjeve ishte ende mbi 19 mijë.
Për këtë arsye, rënia e natalitetit nuk mund ta shpjegojë plotësisht dallimin aktual. Faktori tjetër i madh është emigrimi.
Më pak nxënës, por jo më pak mësimdhënës
Të dhënat nxjerrin në pah edhe një paradoks tjetër. Edhe pse numri i nxënësve po zvogëlohet, ministrja siguron se nuk do të largohen nga puna mësimdhënësit me kontrata në kohë të pacaktuar.
Si një nga zgjidhjet paralajmërohet mësimi tërëditor, përmes të cilit kuadri ekzistues mësimor do të angazhohej për qëndrimin më të gjatë të nxënësve në shkollë. Në të njëjtën kohë, numri i shkollave fillore po zvogëlohet.
Në vitin shkollor 2023/2024 kishte 955 shkolla fillore dhe 18.831 mësimdhënës. Një vit më vonë, numri i shkollave ra në 943, ndërsa numri i mësimdhënësve u rrit në 19.447.
Në vitin 2025/2026 kishte 927 shkolla dhe 19.461 mësimdhënës. Kjo do të thotë se brenda tre vjetësh numri i shkollave është zvogëluar për 28, ndërsa numri i mësimdhënësve është rritur për më shumë se 600.
Rënia demografike tashmë nuk lidhet vetëm me numrin e fëmijëve, por edhe me mënyrën se si do të organizohet rrjeti shkollor dhe si do të angazhohet kuadri ekzistues mësimor.
Njëzet e gjashtë shkolla rurale pa asnjë nxënës në klasën e parë
Një nga pasojat më të drejtpërdrejta është paralajmërimi për mbylljen e 26 shkollave rurale, në të cilat këtë vit nuk është regjistruar asnjë nxënës në klasën e parë.
Sipas ministres, në disa prej këtyre shkollave mësojnë vetëm nga pesë deri në tetë nxënës. Synimi është që rrjeti shkollor të optimizohet në përputhje me vendosjen e mësimit me një ndërrim.
Arsyetimi është pedagogjik dhe jo financiar. Në shkollat me shumë pak nxënës është vështirë të sigurohet mësim cilësor, veçanërisht kur në të njëjtën klasë mësojnë nxënës të disa klasave të ndryshme.
Paralelet e kombinuara do të vazhdojnë të funksionojnë në vendet ku shkolla periferike ndodhet shumë larg shkollës qendrore.
Shkupi kërkon banka të reja, brendësia e vendit po i humb ato
Rënia e numrit të nxënësve nuk është e njëtrajtshme në të gjithë vendin. Ndërsa shkollat në zonat rurale përballen me mungesë fëmijësh, në disa komuna të Shkupit paraqitet problemi i kundërt: mungesë e kuadrit mësimor dhe nevojë për hapësira shtesë shkollore.
Në Komunën e Aerodromit, për shembull, është theksuar nevoja për zgjerimin e shkollave për shkak të mungesës së klasave. Kjo tregon se pas statistikave demografike fshihet edhe një prirje tjetër: migrimi i brendshëm drejt Shkupit dhe qendrave më të mëdha urbane.
Kështu, brenda të njëjtit shtet, disa shkolla përballen me banka të zbrazëta dhe mbyllje, ndërsa të tjerat nuk kanë hapësirë të mjaftueshme për të gjithë nxënësit.
Pasojat do të përhapen në të gjithë sistemin
Më pak nxënës në klasën e parë sot do të thotë më pak nxënës në arsimin fillor gjatë viteve të ardhshme, e më pas edhe më pak nxënës në shkollat e mesme dhe studentë në universitete.
Pasojat nuk përfundojnë vetëm në shkolla. Më pak fëmijë sot nënkupton edhe më pak të rinj në tregun e punës në të ardhmen.
Prandaj, shifra prej 14.500 nxënësish në klasën e parë nuk është vetëm statistikë arsimore. Ajo është një nga treguesit se si po ndryshon struktura e popullsisë dhe në cilin drejtim po lëviz vendi.
Shtatori do ta japë përgjigjen përfundimtare
Numri përfundimtar i nxënësve të klasës së parë do të bëhet i ditur pas mbylljes së regjistrimeve në shtator.
Deri atëherë, krahasimi ndërmjet 19.031 fëmijëve të lindur në vitin 2020 dhe rreth 14.500 nxënësve të regjistruar deri tani duhet të trajtohet me rezervë.
Por pyetja mbetet: nëse numri përfundimtar vazhdon të jetë dukshëm më i ulët se numri i fëmijëve të lindur në të njëjtën gjeneratë, atëherë bankat e zbrazëta shkollore nuk do të jenë vetëm pasojë e rënies së natalitetit. Ato do të tregojnë edhe historinë e emigrimit, të migrimeve dhe të numrit të fëmijëve të lindur në Maqedoni që sot jetojnë jashtë vendit. / Aktuale.mk
